នួន ជា

សំណុំរឿងពាក់ព័ន្ធ : សំណុំរឿង០០២

ឈ្មោះក្រៅ : ឡៅ គឹម លន, ពាញ ជា, បង នួន, អ៊ំ នួន, សមមិត្តអនុលេខា, បងធំទី២¹។

នួន ជា មានឈ្មោះកំណើត ឡៅ គឹមលន (ឆ្នាំ១៩២៦-ឆ្នាំ២០១៩) គឺជាអនុលេខា ប.ក.ក ជាប្រធានសភាតំណាងប្រជាជន និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីបណ្តោះអាសន្ននៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។ គាត់ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតពីបទអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ និងការបំពារបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ។

ស្វែងយល់ពីឋានានុក្រមខ្មែរក្រហម ដើម្បីយល់ដឹងអំពីតួនាទីរបស់គាត់នៅក្នុងប្រព័ន្ធសម្ងាត់។

អូស

១៩២៦

៧ កក្កដា

កើតនៅភូមិវត្គគរ ស្រុកសង្កែ ខេត្តបាត់ដំបង²។

១៩៤១

បានសិក្សានៅបាត់ដំបង និងប្រទេសថៃ ក្រោយមកសិក្សាផ្នែកនីតិសាស្ត្រនៅសាកលវិទ្យាធម្មាសាត នៅបាងកក³។

១៩៥០

ចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មុយនីស្តថៃ⁴។

ត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជា វិញ ដើម្បីចូលរួមជាមួយខ្មែរឥស្សរៈ ដែលជាចលនាតស៊ូប្រឆាំងនឹងអាជ្ញាធរ
អាណានិគមបារំាង⁵។

ចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន⁶។

១៩៥១

ពីឆ្នាំ១៩៥១ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៤

ត្រូវបានបញ្ជូនទៅវៀតណាម ដើម្បីទទួលការបណ្តុះបណ្តាលនយោបាយ⁷។

១៩៥៤

ឧសភា

ត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ⁸។

ពីឆ្នាំ១៩៥៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៥

ត្រូវបានឧទេ្ទសនាមឱ្យស្គាល់ សាឡុត ស (ប៉ុល ពត) និងធ្វើការជាជំនួយការរបស់ ទូ សាមុត មេដឹកនាំបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ខ្មែរ⁹។

១៩៦០

កញ្ញា

ត្រូវបានតែងតាំងជាអនុលេខាបក្ស នៅក្នុងមហាសន្និបាតបក្សលើកទី១ ហើយបានជួប
អៀង សារី នៅក្នុងមហាសន្និបាតនេះ¹⁰។

១៩៦៣

មីនា

បន្តនៅភ្នំពេញ ខណៈដែលជនកុម្មុយនីស្តខ្មែរផ្សេងទៀត បានរត់គេចចេញពីកងកម្លាំង រដ្ឋាភិបាល ហើយបានចូលរួមជាមួយចលនាតស៊ូសម្ងាត់នៅជិតព្រំដែនវៀតណាម¹¹។

ក្រោយឆ្នាំ១៩៦៣

ត្រូវបានឧទ្ទេសនាមឱ្យស្គាល់ ខៀវ សំផន¹²។

១៩៧០

តុលា

បានជួបជាមួយមេដឹកនាំ ប.ក.ក ដើម្បីពិភាក្សាអំពីផែនការរំដោះកម្ពុជា ចេញពីសាធារណរដ្ឋខ្មែរ¹³។

១៩៧៦

៣០ មីនា

ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃសភាតំណាងប្រជាជន¹⁴។

ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៦ ដល់
ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៧

ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្តីទីនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ¹⁵។

១៩៧៧

ចាប់ពីចុងឆ្នាំ១៩៧៧

ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការជាអនុលេខានៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមរបស់ ប.ក.ក¹⁶។

១៩៧៩

មករា

រត់គេចខ្លួនទៅខេត្តពោធិ៍សាត់ ជាមួយប៉ុល ពត និងអៀង សារី នៅពេលដែល វៀតណាម ចូលមកដល់នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩¹⁷។

ធ្នូ

ត្រូវបានបញ្ជាក់(ឡើងវិញ)ជាឯកច្ឆន្ទជាប្រធានសភាតំណាងប្រជាជននៅពេលនិរទេស¹⁸។

១៩៨១

តុលា

បានដឹកនាំគណៈប្រតិភូ ទៅសន្និសីទសភាអាស៊ី នៅទីក្រុងប៉េកាំង¹⁹។

១៩៩៨

ធ្នូ

បានចុះចូលជាមួយកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល
រួមជាមួយនឹងខៀវ សំផន²⁰។

២០០៧

១៩ កញ្ញា

ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និង ឃុំខ្លួន តាមដីការបស់
សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត²¹។

២០១០

១៥ កញ្ញា

ត្រូវបានសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ចេញដីកាចោទប្រកាន់បញ្ជូនទៅជំនុំជម្រះ²²។

២០១៤

៧ សីហា

ត្រូវបានអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង សម្រេចថាមានទោសនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ ហើយត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត²³។

២០១៦

២៣ វិច្ឆិកា

ការកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ ត្រូវបានតម្កល់ទោសដោយអង្គជំនុំជម្រះតុលាការកំពូល²⁴។

២០១៨

១៦ វិច្ឆិកា

ត្រូវបានអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង សម្រេចថា
មានទោសនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ ហើយត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត²⁵។

២០១៩

៤ សីហា

ទទួលមរណភាពនៅភ្នំពេញ ខណៈដែលកំពុងអនុវត្តទោសជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត²⁶។

ការផ្តន្ទាទោសនិងការកាត់ទោស

ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ៖

ការសម្លាប់រង្គាល (រួមបញ្ជូល ការធ្វើមនុស្សឃាត)
ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយមូលហេតុនយោបាយ
អំពើអមនុស្សធម៌ផ្សេងៗទៀត រួមមានការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយមូលហេតុនយោបាយ ការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំ និងការធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស

ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ²⁷ ។

ការកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិតត្រូវបានតម្កល់ទោសដោយអង្គជំនុំជម្រះតុលាការកំពូលនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ ²⁸ ។

ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ៖

ការធ្វើមនុស្សឃាត
ការសម្លាប់រង្គាល
ការនិរទ្ទេស
ការធ្វើឱ្យទៅជាទាសករ
ការដាក់ក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំង
ការធ្វើទារុណកម្ម
ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយមូលហេតុនយោបាយ សាសនា និងពូជសាសន៍
អំពើអមនុស្សធម៌ផ្សេងៗទៀត (ការធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស អំពើដែលមានលក្ខណៈ ជាការបាត់ខ្លួនដោយបង្ខំ ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយមូលហេតុនយោបាយ ការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ដោយបង្ខំ និងការរំលោភផ្លូវភេទនៅក្នុងបរិបទនៃការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ដោយបង្ខំ)។

ត្រូវបានផ្តន្ទាទោស នៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ ពីបទការបំពារបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅលើអនុសញ្ញាទីក្រុង ហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៤៩ ៖

ការធ្វើមនុស្សឃាតដោយចេតនា
ការធ្វើទារុណកម្ម
ការធ្វើបាបអមនុស្សធម៌
ការបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ដោយចេតនា ឬឱ្យមានរបួសធ្ងន់ធ្ងរដល់រាងកាយ ឬសុខភាព
ការដកហូតដោយចេតនាពីឈ្លើយសឹក ឬជនស៊ីវិលនូវសិទ្ធិទទួលបានការកាត់ទោសដោយយុត្តិធម៌ និងទៀងទាត់
ការបង្ខាំងជនស៊ីវិលដោយខុសច្បាប់។

ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ ពីបទអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ៖

ការសម្លាប់សមាជិកក្រុមជនជាតិវៀតណាម និងចាម។

ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ដោយទោសនេះបូករួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយនឹងទោសនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ ²⁹ ។

ការផ្តន្ទាទោសនៅក្នុងនៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ មិនទាន់ចូលជាស្ថាពរទេ ពីព្រោះថា នួន ជា បានទទួលមរណភាពនៅក្នុងអំឡុងពេលនៃកិច្ចដំណើរការនីតិវិធីបណ្តឹងសាទុក្ខ ³⁰ ។

ការរកឃើញសំខាន់ៗ

តួនាទី និងការទទួលខុសត្រូវ

អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង នៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ និង សំណុំរឿង ០០២/០២ បានរកឃើញថា នួន ជា ៖

គឺជាសមាជិកពេញសិទ្ធិនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិម និងគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃ ប.ក.ក ³¹ ។
ក្នុងនាមជាអនុលេខាបក្ស មានអំណាចធ្វើសេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយជាមួយ ប៉ុល ពត បានធ្វើជាតួអង្គសំខាន់ម្នាក់ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការបង្កើតគោលនបាយរបស់ ប.ក.ក និងមានអំណាចបញ្ជា កម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមថ្នាក់ក្រោម ឱ្យប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម ³² ។
ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការបង្កើតគោលជំហររបស់បក្ស អំពីអំពីហិង្សាបដិវត្តន៍ និងក្នុងការយកការតស៊ូប្រដាប់អាវុធមកប្រើ ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់បក្ស ³³ ។
យកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងសកម្មលើការឃោសនា និងការបណ្តុះបណ្តាលកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមនៅក្នុងប្រទេស ³⁴ ។
បង្ហាញខ្លួនក្នុងឋានៈ ជាប្រធាន ជាអ្នកបណ្តុះបណ្តាល ឬជាវារគ្មិននៅក្នុងអង្គប្រជុំជាច្រើន ឬវគ្គរៀនសូត្រនានា ³⁵ ។
គាំទ្រគោលនយោបាយបដិវត្តន៍របស់បក្ស គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់បក្ស ការបង្កើតសហករណ៍ និងអំពើហិង្សាលើសត្រូវ ³⁶ ។

ការទទួលខុសត្រូវព្រហ្មទណ្ឌ

អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង នៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០១ បានរកឃើញថា នួន ជា ៖

គឺជាសមាជិកនៃសហឧក្រិដ្ឋកម្មរួមជាមួយមេដឹកនាំ ប.ក.ក ដែលមានគោលបំណងរួម ដើម្បី“បង្កើតបដិវត្តសង្គមនិយមយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈមធ្យោបាយចាំបាច់តាម ‘សន្ទុះមហាលោតផ្លោះ’ និងដើម្បីការពារបក្សប្រឆាំងនឹងសត្រូវផ្ទៃក្នុងក៏ដូចជាសត្រូវខាងក្រៅ” ³⁷ ។
បញ្ជាឱ្យប្រព្រឹត្តការធ្វើមនុស្សឃាត ការសម្លាប់រង្គាល ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញដោយមូលហេតុនយោបាយ និង អំពើអមនុស្សធម៌ផ្សេងៗទៀតក្នុងទម្រង់ជាការជម្លៀសដោយបង្ខំ និងការធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ³⁸ ។
រៀបចំផែនការជម្លៀសអ្នករស់នៅភ្នំពេញដោយបង្ខំ (ការផ្លាស់ទីលំនៅប្រជាជន ដំណាក់កាលទី១) ³⁹ ។
ធ្វើសេចក្តីសម្រេចលើការជម្លៀសប្រជាជននៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៥-ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៧ (ការផ្លាស់ទីលំនៅប្រជាជន ដំណាក់កាលទី២) ⁴⁰ ។
ផ្តល់ការលើកសរសើរ និងការគាំទ្រផ្លូវចិត្តដល់អ្នកប្រព្រឹត្តិឧក្រិដ្ឋដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងអំឡុងពេល ផ្លាស់ទីលំនៅប្រជាជនដំណាក់ទី១ និងទី២ ដោយផ្សព្វផ្សាយដល់កម្មាភិបាលអំពីការជម្លៀសប្រជាជនដោយបង្ខំ និង គោលនយោបាយកំណត់គោលដៅខ្មាំង ⁴¹ ។
រៀបចំគោលនយោបាយដែលអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណ “ខ្មាំង” ហើយយកទៅអប់រំ ឬឱ្យបាត់ខ្លួន ហើយ សង្កត់ធ្ងន់អំពីសារៈសំខាន់នៃគោលការណ៍រក្សាការសម្ងាត់ ⁴² ។
បានបញ្ជា រៀបចំផែនការ ញុះញង់ ជួយ និងជំរុញឱ្យមានឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានប្រព្រឹត្តនៅទួលពោធិ៍ជ្រៃ ⁴³ ។
មានអំណាចដាក់វិន័យលើសមាជិកមិនស្តាប់បង្គាប់នៅក្នុងបក្ស និងយោធា បានដឹងថា ឧក្រិដ្ឋកម្មកំពុងប្រព្រឹត្តឡើង ហើយមិនបានទប់ស្កាត់ ឬដាក់ទណ្ឌកម្មលើចារីទេ ⁴⁴ ។

អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង នៅក្នុងសំណុំរឿង ០០២/០២ បានរកឃើញថា នួន ជា៖

គឺជាសមាជិកនៃសហឧក្រិដ្ឋកម្មរួម ជាមួយមេដឹកនាំ ប.ក.ក ដើម្បី“បង្កើតបដិវត្តសង្គមនិយមយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តាម ‘សន្ទុះមហាលោតផ្លោះ’ ដើម្បីកសាងប្រទេស និងការពារប្រទេស ប្រឆាំងនឹងសត្រូវ ហើយផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងឱ្យប្រជាជនក្លាយទៅជាសង្គមកម្មករកសិករខ្មែរតែមួយ” ⁴⁵ ។
បានដឹងអំពីប្រព័ន្ធនៅទូទាំងប្រទេសអំពីសហករណ៍ និងការដ្ឋាន កន្លែងសម្លាប់មនុស្ស និងមន្ទីរសន្តិសុខ ដែលនាំឱ្យមានការប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មលើខ្មាំងរបស់ ប.ក.ក រួមមាន ពុទ្ធសាសនិក ជនជាតិវៀតណាម ជនជាតិចាម និងអតីតមន្ត្រីសាធារណរដ្ឋខ្មែរ ព្រមទាំងសមាជិកគ្រួសាររបស់ពួកគេ ⁴⁶ ។
ដឹងថា ឧក្រិដ្ឋកម្ម បានប្រព្រឹត្តតាមគោលនយោបាយរបស់ ប.ក.ក ស្តីពីបទបញ្ជា កសាងគ្រួសារ និងការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ⁴⁷ ។
ជាជនសំខាន់ក្នុងការបង្កើត និងគ្រប់គ្រងខ្លឹមសារនៃផែនការឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់ ប.ក.ក ព្រមទាំងអនុវត្ត និងផ្សព្វផ្សាយខ្លឹមសារផែនការនេះ និងបញ្ជាឱ្យបោសសម្អាតទូទាំងប្រទេស និងការសម្លាប់ នៅមន្ទីរសន្តិសុខ ស-២១ ⁴⁸ ។
មានចេតនាប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មនៅសហករណ៍ និងការដ្ឋាន ⁴⁹ ។
មានចេតនាប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មលើជនជាតិវៀតណាម និងជនជាតិចាម ⁵⁰ ។
មានចេតនាប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយរបស់ ប.ក.ក ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្មាំង ចាប់ខ្លួនខ្មាំង ដាក់ខ្មាំងឱ្យនៅដាច់ដោយឡែក និងសម្លាប់ខ្មាំង ⁵¹ ។
មានចេតនារើសអើងពុទ្ធសាសនិក និងលុបបំបាត់ពុទ្ធសាសនិក ⁵² ។
មានចេតនាដាក់គោលដៅលើអតីតមន្ត្រីសាធារណរដ្ឋខ្មែរ និងសមាជិកគ្រួសារ ⁵³ ។
មានចេតនាប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មតាមរយៈ បទបញ្ជាស្តីពីការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ ⁵⁴ ។

មេធាវី

លោក សុន អរុណ លោក Michiel Pestman លោក Victor Koppe លោក លីវ សុវណ្ណា លោកស្រី Doreen Chen លោក ផាត់ ពៅស៊ាង (មេធាវីបណ្តោះអាសន្ន)